Groeistoornis of -achterstand: wanneer is de groei van je kind reden tot zorg?

Wat is een groeistoornis?

Het kan zijn dat je kind in aanleg erg lang of juist klein is. Jouw lengte en de lengte van je partner geven daarvoor een goede indicatie. Lange ouders krijgen in de regel lange kinderen, kleine ouders krijgen kleine kinderen (hoewel er uiteraard veel uitzonderingen zijn). Als de groei van je kind in grote mate afwijkt van de gemiddelde groei, is meer onderzoek nodig. Dan kan er namelijk sprake zijn van een groeistoornis.

Er bestaan zo’n 200 verschillende groeistoornissen, te veel om hier op te noemen. Het gaat dan vooral om groeistoornissen waarbij het kind te klein is (groeiachterstand). Er zijn ook groeistoornissen waarbij een kind juist te lang is of dreigt te worden, maar dit komt veel minder vaak voor.

Check hier wat de gemiddelde groeicurve is van je kind (0 tot 4 jaar).

Wat is de oorzaak van een groeistoornis?

De oorzaken van groeistoornissen worden medisch ingedeeld in drie categorieën: primaire stoornissen (aangeboren), secundaire stoornissen (door ziekte of voeding) en onbegrepen kleine lengte. Volgens jeugdarts Michèle Haagmans is een goede diagnose essentieel om te bepalen of er een medische behandeling nodig is.

1. 1

   Primaire groeistoornissen: hierbij gaat het om een aangeboren probleem met de groei. Vaak is dit een afwijking in de genen of chromosomen. Er kan bijvoorbeeld sprake zijn van een botgroeistoornis of een syndroom. Bij een syndroom hebben kinderen naast een kleine lichaamslengte vaak nog andere opvallende uiterlijke kenmerken, zoals korte armen en benen of een vervorming van de schedel.

2. 2

   Secundaire groeistoornissen: er is geen sprake van een aangeboren afwijking, maar een andere oorzaak voor de groeistoornis. Er zijn diverse ziektes die een secundaire groeistoornis kunnen veroorzaken, zoals hartziektes, longziektes, nierziektes en stofwisselingsziektes als diabetes. Of het lichaam maakt te weinig groeihormoon aan, waardoor het kind een groeiachterstand oploopt. Ook slechte voeding of een tekort aan voeding kan een groeiachterstand veroorzaken. Ziektes waarbij voeding slecht wordt opgenomen, zoals een darmziekte, kunnen ook de oorzaak zijn. In dat geval heeft het kind vaak ook maag- en darmklachten.

3. 3

   Onbegrepen kleine lengte (of idiopathisch kleine lengte): hierbij kan de medische wereld niet verklaren waarom een kind te klein is. Ook na onderzoek blijft de oorzaak onduidelijk. Er is geen genetische afwijking, geen ziekte, geen hormoontekort. Maar soms zit het wel in de familie en zijn de ouders ook klein van stuk.

Lees hier alles over erfelijkheid en genen.

Hoe weet je of je kind een groeistoornis heeft?

Je herkent een mogelijke groeistoornis als de groeicurve van je kind op het consultatiebureau of bij de jeugdgezondheidszorg herhaaldelijk naar boven of beneden afbuigt. Het gaat niet om één meting, maar om de lijn over een langere periode. De eerste jaren houdt het consultatiebureau dit nauwgezet bij. Na de vierde verjaardag neemt de jeugdgezondheidszorg op school dit over.

Maak je je zorgen omdat je kind veel kleiner of groter is dan klasgenoten? Maak dan een afspraak met de jeugdarts op school of je huisarts. Zij hebben toegang tot het volledige medische dossier en kunnen je gericht geruststellen of doorverwijzen. Tip: Je kunt zelf ook aan de slag met drie verschillende methodes om de verwachte lengte van je kind te berekenen.

Hoe werken groeihormonen bij een groeiachterstand?

Een mogelijke oorzaak van een secundaire groeiachterstand bij je kind is een tekort aan groeihormonen. De drie hormonen die nodig zijn voor een normale lengtegroei zijn:

• het schildklierhormoon

• het groeihormoon

• de geslachtshormonen (tijdens de puberteit)

Kinderen met een tekort aan een van deze groeihormonen groeien langzamer dan normaal, maar hebben wel normale lichaamsverhoudingen. Vaak krijgt het kind ook last van een toenemend gewicht, omdat de groeihormonen ook van invloed zijn op de vetstofwisseling.

Als uit onderzoek blijkt dat het lichaam van je kind te weinig groeihormoon aanmaakt, waardoor hij een groeiachterstand heeft, dan is het mogelijk om extra hormoon toe te dienen tot je kind ‘uit de groei’ is. Daarnaast is het mogelijk hormonen toe te dienen die de puberteit uitstellen, waardoor een kind nog wat langer kan doorgroeien.

Lees ook: Groei kindervoeten: alles over de schoenmaat van je kind

Wat als je kind te lang is?

Groeistoornissen waarbij het kind te snel groeit of te lang dreigt te worden, zijn veel zeldzamer dan gevallen van een groeiachterstand. Er wordt bij een te snelle groei ook minder snel ingegrepen, maar het is wel mogelijk om groei te remmen:

• Groei remmen bij meisjes
  Lange meisjes kunnen hormonen toegediend krijgen om de puberteit te vervroegen. Daarmee wordt de groei geremd, en de puberteitsgroeispurt verkort (het meisje stopt eerder met groeien). Hormoonbehandelingen hebben vervelende bijwerkingen, zoals gewichtstoename, stemmingswisselingen en een verhoogde kans op trombose. Ook zijn de langetermijneffecten van hormoonbehandelingen niet duidelijk, omdat dit daarvoor nog te kort wordt gedaan. Daarom zijn artsen terughoudend met ingrijpen op de groei.

• Groei remmen bij jongens
  Jongens kunnen injecties krijgen met mannelijke hormonen om de groei te remmen. Daardoor gaan ze eerst harder groeien, maar dat duurt korter. Ook wordt wel eens een operatie van de groeischijven rond de knie gedaan, waardoor de groei van de benen stopt. Dit is overigens niet alleen bij jongens, maar bij meisjes wordt deze operatie uitgevoerd, als ze langer dreigen te worden dan 185 cm.
  
  De rest van het lichaam groeit gewoon door, maar omdat lange mensen meestal naar verhouding lange benen hebben, blijven de lichaamsverhoudingen normaal. Deze ingreep wordt alleen verricht bij jongens die naar verwachting langer worden dan 2.05 meter. Het risico van een knieoperatie is dat de stand van de benen kan veranderen, waardoor je eerder slijtage krijgt. De langetermijneffecten van knieoperaties zijn nog niet duidelijk, omdat deze ingreep daarvoor nog te kort wordt uitgevoerd. Daarom zijn artsen ook hier terughoudend mee.

Groei van je kind bijhouden

Wil je precies weten of de ontwikkeling van je zoon of dochter nog in de pas loopt? Bekijk hier de groeicurve van je kind.

Bron: Groeiwijzer, OLVG, Radboud UMC en AJN Jeugdartsen