Het Jeugdjournaal heeft in samenwerking met Rutgers onder 500 kinderen van 9 tot 12 jaar onderzoek gedaan naar seksuele weerbaarheid en grenzen aangeven. Daaruit blijkt onder andere dat 45 procent van de kinderen meer wil leren over hun eigen lichaam en grenzen en dat 91 procent dit graag wil leren van hun ouders.
Toch blijkt dat een kwart van de kinderen thuis niet over het onderwerp. Elsbeth Reitzema is expert educatie en opvoedondersteuning bij Rutgers, expertisecentrum seksualiteit. Volgens haar bespreken sommige ouders het onderwerp niet met hun kind uit ongemak. ‘Ze weten vaak niet wat ze moeten vertellen, wanneer en hoe’, zegt Reitzema.
En dat terwijl ouders juist een belangrijke rol spelen als het gaat om seksuele opvoeding. ‘Ouders kunnen hun kinderen waarden en normen bijbrengen en hen weerbaar maken tegen grensoverschrijdend gedrag. Ook kunnen ze helpen (meer) zelfvertrouwen op te bouwen en diversiteit te respecteren.’
Wat is de onderbroekenregel?
De onderbroekenregel houdt in dat alle lichaamsdelen die door een onderbroek worden bedekt, privé zijn. Niemand mag jouw kind daar aanraken zonder dat je kind daar expliciet toestemming voor heeft gegeven. Met deze duidelijke regel leren kinderen het verschil tussen fijne en ongepaste aanrakingen. Vertel je kind dat het altijd 'nee' mag zeggen en dat het bij jou of een andere vertrouwde volwassene terechtkan als iemand toch over deze grens heen gaat. Op deze manier maak je direct duidelijk dat je kind de baas is over zijn eigen lichaam.
Wat valt onder seksueel grensoverschrijdend gedrag?
Seksueel grensoverschrijdend gedrag omvat alle vormen van seksueel gedrag die over iemands grenzen heen gaan. Dit varieert van ongewenst aanraken en zoenen tot aanranding. Helaas gebeurt dit vaker dan je wellicht hoopt: één op de zes meisjes en één op de twaalf jongens maakt voor het achttiende levensjaar een vorm van seksueel misbruik mee. Vaak is er sprake van een machtsverschil, zoals tussen een volwassene en een kind, of een leraar en een leerling. Overigens is sexual rehearsal play (doktertje spelen) heel normaal bij kinderen, zolang het vrijwillig is en er een leeftijdsverschil is van maximaal twee tot drie jaar.
Lees ook: Seksuele voorlichting geven aan je kind
Naaktbeelden en online grenzen
Grensoverschrijdend gedrag vindt tegenwoordig ook veel online plaats. Denk aan iemand die ongewenst seksueel getinte foto’s stuurt of je kind afperst met beelden (sextortion). Uit onderzoek van het NOS Jeugdjournaal en Rutgers blijkt dat negenendertig procent van de kinderen tussen de negen en twaalf jaar weleens naaktbeelden online heeft gezien. Vaak zochten ze iets heel anders, of stuurde iemand anders het ongevraagd door. Bijna veertig procent krijgt weleens een bericht van een onbekende. Veel kinderen schrikken hiervan of voelen zich hier uiterst ongemakkelijk bij.
Hoe maak je jouw kind seksueel weerbaar?
Een open sfeer thuis is de belangrijkste stap naar een weerbaar kind. Elsbeth Reitzema, expert educatie en opvoedondersteuning bij Rutgers, merkt in de praktijk dat veel ouders het gesprek uit de weg gaan wegens ongemak. Zij weten niet goed wat ze moeten vertellen. Toch is jouw rol essentieel om je kind normen en waarden bij te brengen.
Praat over seksualiteit. Begin daar al op jonge leeftijd mee. Gebruik dagelijkse situaties, bijvoorbeeld twee zoenende mensen op tv, om het onderwerp op een natuurlijke manier te bespreken. Zo wordt het voor je kind normaal om hierover te praten en wordt het makkelijker om met vragen of vervelende situaties bij jou aan te kloppen. ‘Zorg ervoor dat je kind zich veilig voelt om dit onderwerp met je te bespreken’, zegt Elsbeth Reitzema van Rutgers.
Seksuele ontwikkeling begint vroeg. De seksuele ontwikkeling van je kind start al als baby. Door je baby veel te knuffelen geef je hem een veilig gevoel. Peuters en kleuters ontdekken spelenderwijs hun lichaam en leren zo wat ze prettig en niet prettig vinden. Het is belangrijk om dit te ondersteunen en bespreekbaar te maken. Lees ook: De seksuele ontwikkeling van je kind van baby tot tiener
Benoem gevoelens. Praat met je kind over zijn emoties, zodat hij ze kan herkennen. Laat ook zien hoe jij met je eigen emoties omgaat. Dit helpt je kind om zijn eigen gevoelens beter te begrijpen en uit te drukken, wat belangrijk is voor zijn zelfvertrouwen en weerbaarheid.
Leer waar grenzen liggen. Help je kind om grenzen te herkennen en respecteren, zowel die van zichzelf als van anderen. Bijvoorbeeld door te praten over situaties waarin iemand iets doet wat niet fijn voelt. Respecteer ook de grenzen van je kind. Als hij geen kus wil geven aan oma, dan hoeft dat niet. Dit leert hem dat zijn nee telt.
Oefen duidelijke zinnetjes. Geef je kind woorden mee die hij kan gebruiken wanneer iemand over zijn grenzen heen gaat, zoals: ‘Stop, houd op, ik wil het niet.’ Dit geldt voor allerlei situaties, van een aanraking tot een te harde knuffel.
Buikpijngeheimen herkennen. Leg het verschil uit tussen leuke geheimen en buikpijngeheimen. Een leuk geheim kan bijvoorbeeld een cadeau voor papa zijn. Deze geheimen hoef je niet te vertellen. Buikpijngeheimen zijn geheimen waar je verdrietig van wordt. Soms zegt iemand ook dat je het aan niemand mag vertellen. Maar deze geheimen mag je altijd vertellen aan iemand die je vertrouwt, zoals mama of papa. Zo leer je je kind dat ze altijd om hulp kunnen vragen wanneer iets niet goed voelt.
Nooit jouw schuld. Vertel je kind dat er altijd iets kan gebeuren wat hij niet wil, of niet fijn vindt. Soms lukt het niet om nee te zeggen of luistert iemand daar niet naar. Leer je kind dat het nooit zijn schuld is als er iets gebeurt wat niet fijn is. Iedereen moet altijd bij een ander checken of diegene iets wel of niet wil. Als iemand daar geen ja op zegt, twijfelt of niets kan zeggen, dan is het een nee en mag de ander het dus niet doen. Want uiteindelijk is dit hoe het is: degene die over de grens gaat, doet iets fout. Niet degene die het overkomt. En volwassenen mogen nooit iets seksueels bij kinderen doen, dat is strafbaar. Je kunt seksueel grensoverschrijdend gedrag helaas nooit voorkomen. Maar het is belangrijk dat je je kind vertelt: als er iets gebeurt, is het niet jouw schuld en kun je altijd bij mij terecht.
/8c351a95081c47b3ab2c1bf56f274100/image.jpg)
/6e9ef4d258c249d398a1fd52d39a380a/image.jpg)
/876870b1143943b7b29bb57476821ee0/image.jpg)
/20c07af2177e46f39b08e73df38874c8/image.jpg)
/bb9c016a9cd84e46b9eff17550612a51/image.jpg)
Lees ook: Waarom je je kind nooit moet dwingen om kusjes en knuffels te geven
Wat kun je doen als praten lastig is?
Vind je het gesprek ongemakkelijk of merk je dat praten bij jouw kind niet goed werkt? Spelenderwijs kun je veel bereiken. Gebruik poppen om je kind te laten aanwijzen welke lichaamsdelen privé zijn of werk samen met kleurplaten van een menselijk lichaam. Blijf ontspannen en maak je kind niet onnodig bang. Leren over seksualiteit hoort in een later stadium immers ook gewoon plezierig te zijn.
(Anonieme) hulplijnen
Je kind kan altijd (anoniem) bij de Kindertelefoon terecht als hij er niet met een bekende over durft te praten. Ook andere organisaties kunnen je kind (en jou) helpen. Zoals het Centrum Seksueel Geweld, Slachtofferhulp Nederland en de Oudertelefoon. Hier vind je alle hulplijnen op een rij.
Jouw taak als ouder bij het bewaken van grenzen
Kinderen hebben niet altijd direct door of een aanraking ongepast is. Het is jouw taak om ze op hun eigen gevoel te leren vertrouwen. Zorg dat je kind minstens twee volwassenen in de directe omgeving heeft die het volledig vertrouwt (één in huis en één daarbuiten). In tegenstelling tot wat veel mensen denken, is de dader bij misbruik in veel gevallen een bekende van het kind. Wees alert op het proces dat hieraan voorafgaat. Trek aan de bel als iemand veel tijd alleen met je kind wil doorbrengen, vaak cadeaus geeft of geheimzinnig doet.
Kinderen herkennen niet altijd of een aanraking ongepast is. Leer je kind op zijn eigen gevoel te vertrouwen. Vertel dat het belangrijk is om het duidelijk te zeggen als je iets (nog) niet wilt. Een ander hoort jouw wensen en grenzen te respecteren en jij die van de ander. Maak duidelijk dat je kind zelf mag aangeven waar de grens ligt, je kind is de baas over zijn eigen lichaam. Als je A zegt, hoef je nog geen B te zeggen. Vertel je kind ook dat volwassenen nooit iets seksueels met kinderen mogen doen. En dat ze het altijd aan jou mogen vertellen als ze iets vervelends meemaken.
Misbruikers hebben het tegenover kinderen vaak over ‘ons geheimpje’. Leer je kind dat als een geheim hem verdrietig, bang of oncomfortabel maakt, hij het altijd mag vertellen aan iemand die hij vertrouwt. Niet-leuke geheimen hoef je nooit voor jezelf te houden, ook al zegt iemand anders van wel.
Het beschermen van kinderen tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag is een taak van ouders en andere volwassenen. Zorg dat je van het bespreken van seksualiteit geen taboe maakt. Daarmee voorkom je dat je kind er niet over durft te praten. Zorg ook dat je kind weet met wie hij kan praten als hij zich zorgen maakt of zich ergens onprettig over voelt.
Een kind zou twee volwassenen in zijn omgeving moeten hebben die hij vertrouwt. Eén met wie hij in huis woont en één daarbuiten.
In veel gevallen van seksueel misbruik is de dader een bekende van het kind. Wees je als ouder bewust van het proces dat voorafgaat aan het misbruik. Trek als ouder of verzorgende aan de bel als iemand veel tijd alleen met je kind wil doorbrengen, hem vaak cadeautjes geeft en geheimzinnig doet met je kind. Als je kind je in vertrouwen neemt, geloof hem dan en zorg dat je rustig reageert. Op die manier kun je hem het beste steunen. Het Centrum Seksueel Geweld heeft hier goede video’s over gemaakt.
In sommige gevallen is de misbruiker een onbekende. Leer je kind dat hij nooit met een vreemde mee moet gaan en nooit cadeaus of uitnodigingen van een onbekende moet aannemen. Ook al is diegene heel aardig. Leer je kind dat hij altijd eerst aan jou moet vragen of dat mag.
Afwijkend gedrag. Vertoont je kind plotseling afwijkend gedrag dat aan blijft houden of in intense mate aanwezig is? Denk aan boosheid of terugtrekken. Dan kan het zijn, net zoals bij een volwassenen dat er iets aan de hand is. Schiet daarbij niet direct in de paniek aan misbruik, er kunnen heel veel dingen spelen die een kind bezig houdt, maar probeer contact met je kind te blijven houden op de manier dat voor hem of haar fijn is. Wanneer bijvoorbeeld meisjes voorwerpen als steentjes in hun vagina gaan doen kan dit wijzen op seksualiserend gedrag. Raadpleeg vooral info over seksuele levensloop of dit passend is bij de leeftijd.
Jouw reactie. Vertelt jouw kind over seksueel overschrijdende gebeurtenissen zet jou eigen emotionele reacties op zij en geef dit later zonder het bijzijn van jouw kind de ruimte. Blijf rustig en neutraal reageren om zo meer te weten te komen. De reactie van anderen heeft invloed op traumatisering. Zeker wanneer een volwassenen, nog meer bij je ouders emotioneel reageren kan een kind alsnog het gevoel krijgen dat hij of zij iets fouts heeft gedaan.
Hulp inschakelen en betrouwbare informatie
Je kind kan altijd (anoniem) terecht bij de Kindertelefoon als praten met een bekende te spannend is. Zit je zelf met zorgen of heb je direct hulp nodig? Dan kun je aankloppen bij het Centrum Seksueel Geweld, Slachtofferhulp Nederland of de Oudertelefoon. Hier vind je alle hulplijnen op een rij.
Kijktips
Deze speciale aflevering van het NOS Jeugdjournaal gaat over grenzen aangeven. Kinderen vertellen waar hun grenzen liggen en wat ze online meemaken.
Deze aflevering van Het klokhuis heet ‘Je lijf is van jou’. Hij gaat over seksueel misbruik en kan zowel kinderen als volwassenen helpen om hierover te praten. Kijk ’m eventueel samen met je kind.
Bronnen: Rutgers, Nederlands Jeugdinstituut
